मंदिर
रांजणगाव श्री महागणपती, रांजणगाव हे गाव असे मानले जाते जिथे भगवान शिवाने स्वतः गणेशाचा आशीर्वाद मागितला आणि शेवटी त्रिपुरासुरचा नाश केला. महागणपतीचे मंदिर रांजणगाव शहराच्या अगदी मध्यभागी आहे. पेशव्यांच्या राजवटीत हे मंदिर उभारण्यात आले. मंदिर सरदार किणे यांनी बांधले. पेशवे माधवराव यांनी स्वयंभू मूर्ती ठेवण्यासाठी गर्भगृह बांधले होते. ज्या ठिकाणी भगवान शंकराने गणपतीला आवाहन केले त्या ठिकाणी त्यांनी त्यांच्यासाठी एक मंदिर देखील तयार केले. मंदिर पूर्वाभिमुख आहे. यात एक आकर्षक मुख्य गेट आहे जे जय आणि विजयच्या दोन पुतळ्यांनी संरक्षित आहे. मंदिराची रचना अशा दूरवर केली आहे की दक्षिणायन दरम्यान मुलाची दक्षिणेकडे हालचाल सूर्याची किरणे थेट देवतेवर पडतात. या मूर्तीला दहा सोंडे आहेत आणि मूर्तीच्या दोन्ही बाजूला वीस शस्त्रास्त्रे रिद्धी आणि सिद्धीच्या मूर्ती आहेत.
गणपती मूर्ती
पूर्वाभिमुख मूर्ती रुंद कपाळासह व खोड डावीकडे वळलेल्या पायांनी बसलेल्या स्थितीत आहे. महागणपतीच्या दोन्ही बाजूला रिद्धी आणि सिद्धी आहेत.
त्या मूर्तीचे ध्यान करणे याला महागणपती ध्यान म्हणतात. ती मूर्ती सहसा बाहेर काढली जात नाही. मुस्लिम आक्रमणाच्या भीतीमुळे, जुन्या काळात ती मूर्ती लपविली जात असे. त्या गणेशाला महोत्कट म्हणतात. मात्र, मंदिर विश्वस्तांनी तळघरात अशी मूर्ती असण्यास नकार दिला आहे.
जुन्या मंदिराचे दगडी खांब कंपाऊंडमध्ये दिसतील जे सूचित करतात की मूळ मंदिराची वास्तुकला 9व्या किंवा 10व्या शतकातील स्थापत्यकलेशी साम्य दर्शवते.
