“पर्यटन म्हणजे फक्त भटकंती नाही, तर निसर्गाचे अद्भुत चमत्कार उघड्या डोळ्यांनी अनुभवणे… चला भेट देऊया कोकणच्या किनाऱ्यांवरील ‘मर्यादा वेली’ला!”
कोकणचा निसर्ग आणि तिथले अथांग समुद्रकिनारे म्हणजे महाराष्ट्राच्या पर्यटनाचा मानबिंदू! गर्द नारळी-सुपारीच्या बागा, वाळूत पाऊल ठेवताच पायाला शिवणारा गारवा आणि फेसाळणाऱ्या समुद्राच्या लाटा… हा अनुभव घेण्यासाठी दरवर्षी लाखो पर्यटक कोकणात हजेरी लावतात.पण कोकणच्या या सुंदर किनाऱ्यांवर फिरताना तुम्ही कधी वाळूवर पसरलेली आणि जांभळ्या-गुलाबी फुलांनी फुललेली एक वेल पाहिली आहे का?पर्यटनाचा आनंद घेताना अनेकदा आपण या वनस्पतीकडे दुर्लक्ष करतो. पण तुम्हाला हे ऐकून आश्चर्य वाटेल की, या चिमुकल्या वनस्पतीसमोर समुद्राच्या प्रचंड लाटांनाही माघार घ्यावी लागते! हिलाच स्थानिक भाषेत ‘मर्यादा वेल’ (Beach Morning Glory) म्हणतात. आजच्या या विशेष ब्लॉगमध्ये आपण निसर्गाच्या या अनोख्या चमत्काराबद्दल जाणून घेणार आहोत.१. ‘मर्यादा वेल’ हे नाव का पडले?पर्यटनाच्या दृष्टीने ही वेल जितकी देखणी दिसते, तितकीच ती भूगर्भीयदृष्ट्या महत्त्वाची आहे.जेव्हा समुद्राच्या उधाणाच्या लाटा किनाऱ्यावर आदळतात, तेव्हा किनाऱ्यावरील वाळू वाहून जाण्याचा (Soil Erosion) मोठा धोका असतो. ही ‘मर्यादा वेल’ वाळूच्या वर आपल्या मुळांचे मजबूत जाळे तयार करते. यामुळे वाळू घट्ट धरून ठेवली जाते आणि समुद्राचे पाणी किनाऱ्याच्या आत शिरू शकत नाही. समुद्राला किनाऱ्याच्या ‘मर्यादेत’ रोखून धरणारी वेल, म्हणून हिला ‘मर्यादा वेल’ हे नाव पडले आहे!२. पर्यटकांचे आकर्षण: सकाळची तजेलदार फुलेया वेलीचे शास्त्रीय नाव Ipomoea pes-caprae असे आहे. या वेलीची फुले अत्यंत संवेदनशील असतात: * सकाळचा नजराणा: सकाळी सूर्योदयाच्या वेळी ही फुले चमकदार निळ्या व जांभळ्या रंगात पूर्ण उमलतात. * रंग बदलणारी जादू: जसजसा दिवस ढळतो आणि ऊन वाढते, तसतसा या फुलांचा रंग निळ्यावरून गुलाबी-जांभळा होतो.जर तुम्ही कोकणातील गणपतीपुळे, दिवेआगर, तारकर्ली किंवा गुहागरच्या किनाऱ्यावर सकाळी फेरफटका मारत असाल (Beach Walk), तर या वेलींची ताजी फुललेली फुले पाहणे हा एक नयनरम्य अनुभव असतो.३. शेळीच्या खुरासारखी पाने आणि औषधी गुणधर्मया वनस्पतीला इंग्रजीत Goat’s Foot Convolvulus असेही म्हणतात. कारण या वेलीच्या पानांचा आकार मधोमध दुभंगलेला असतो, जो हुबेहूब शेळीच्या खुरासारखा (Goat’s foot) दिसतो.कोकणातील पारंपरिक वैद्यकीय उपचार पद्धतीत या वेलीच्या पानांना खूप महत्त्व आहे. समुद्रात पोहताना जेलीफिश किंवा कीटक चावल्यास, किंवा किनाऱ्यावर पायाला सूज आल्यास या वेलीच्या पानांचा रस अत्यंत गुणकारी मानला जातो.४. जबाबदार पर्यटन (Responsible Tourism) आणि आपले कर्तव्यMahaParyatan च्या माध्यमातून आम्ही सर्व पर्यटकांना एक नम्र आवाहन करतो — जेव्हा तुम्ही कोकणच्या नयनरम्य समुद्रकिनाऱ्यांना भेट देता, तेव्हा किनाऱ्याचे रक्षण करणाऱ्या या ‘मर्यादा वेली’चे जतन करणे ही आपलीही जबाबदारी आहे. * किनाऱ्यावर गाड्या चालवून किंवा कचरा टाकून या वेलींचे नुकसान होणार नाही याची काळजी घ्या. * निसर्गाच्या या सुंदर रचनेचा आदर करा आणि तिचे फोटो काढून पर्यटनाचा आनंद द्विगुणीत करा!पुढच्या वेळी कोकण दौऱ्यावर जाल तेव्हा…पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही निसर्गरम्य कोकणात पाऊल ठेवताल आणि किनाऱ्यावर वाळूवर पसरलेली जांभळी फुले पाहाल, तेव्हा नक्की ओळखा — हीच ती ‘मर्यादा वेल’, जी आपल्या महाराष्ट्राच्या समुद्रकिनाऱ्यांची ढाल बनून उभी आहे!तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंट करून नक्की सांगा आणि तुमच्या ट्रॅव्हल पार्टनरसोबत हा ब्लॉग नक्की शेअर करा!(अशाच महाराष्ट्रातील पर्यटन आणि निसर्गाशी जोडलेल्या रंजक माहितीसाठी MahaParyatan.com ला भेट देत राहा!)
